Wynagrodzenie dyrektora spółki na Cyprze jako przesłanka do zastosowania art. 56 k.k.s. (oszustwo podatkowe).

W dniu dzisiejszym, działając w charakterze obrońcy, miałem przyjemność wysłuchać wyroku Sądu Rejonowego w Łomży, uniewinniającego mojego klienta od zarzutu popełnienia przestępstwa z art. 56 Kodeksu Karnego Skarbowego (oszustwo podatkowe).

Sprawa jest o tyle ciekawa, że okolicznością, która skłoniła Naczelnika Podlaskiego Urzędu Celno-Skarbowego w Białymstoku do wystąpienia z aktem oskarżenia był fakt wypłacenia oskarżonemu w 2012 roku przez kierowaną przez niego spółkę cypryjską wynagrodzenia za pełnienie funkcji dyrektora w wysokości ponad 5 000 000 PLN. Przy czym, kwestionowane było przez organ skarbowy – działający jako oskarżyciel publiczny – wypłacenie ww. wynagrodzenia w połączeniu z paroma powiązanymi ze sobą transakcjami.

Art. 56 KKS (tzw. oszustwo podatkowe) – najważniejsze cechy

Nie wchodząc szerzej w teoretyczne dywagacje na temat tego przepisu, każdy podatnik powinien wiedzieć, że jest to podstawowa norma prawna, po którą sięgają organy skarbowe w celu dochodzenia  –  w drodze postepowania karnego – sankcji na podatnikach, którzy zdaniem organów skarbowych umyślnie wprowadzają organy skarbowe w błąd poprzez podanie nieprawdy lub zatajenie prawdy w deklaracji podatkowej. Kluczowa część tego przepisu zasadniczo brzmi tak (art. 56 § 1 KKS):

Podatnik, który składając organowi podatkowemu, innemu uprawnionemu organowi lub płatnikowi deklarację lub oświadczenie, podaje nieprawdę lub zataja prawdę albo nie dopełnia obowiązku zawiadomienia o zmianie objętych nimi danych, przez co naraża podatek na uszczuplenie, podlega karze grzywny do 720 stawek dziennych albo karze pozbawienia wolności, albo obu tym karom łącznie.

Co ważne, art. 56 KKS jest normą blankietową, tzn. jego treść zawiera odesłanie do szczegółowych regulacji z zakresu prawa podatkowego. Na przykład: w przypadku podatnika oskarżonego na podstawie tego przepisu, w związku z transakcją dot. akcji, będą miały zastosowanie właściwe przepisy o podatku od zysków kapitałowych, natomiast w przypadku podatnika oskarżonego w związku z transakcją dot. nieruchomości zastosowanie będą miały przepisy właściwe dla obrotu i opodatkowania nieruchomości.

Kluczowe, w mojej ocenie, w praktyce stosowania tego przepisu są trzy kwestie:

• Jest to przestępstwo umyślne, co oznacza, że na podstawie art. 56 KKS skazać można tylko osobę, która z zamiarem bezpośrednim lub ewentualnym (przewiduje i godzi się na skutek) podaje nieprawdę lub zataja prawdę w deklaracji podatkowej lub oświadczeniu, w rezultacie czego nieprawidłowo ustalając wysokość należnego podatku.
• W orzecznictwie sądów konsekwentnie reprezentowany jest pogląd, że nieumyślność czyli nienależyta staranność podatnika w sprawach podatkowych, prowadząca do tego, że błędnie wypełnia on deklarację podatkową, ale fakty tam podane mają odzwierciedlenie w rzeczywistości i istnieją potwierdzające to dowody, wyklucza możliwość skazania na podstawie art. 56 KKS.
• Ogromne znaczenie ma przesłanka (znamię czynu zabronionego) „podaję nieprawdę lub zataja prawdę”, którą należy interpretować w ramach wykładni językowej. Zatem przyjąć należy, że podatnik podaje nieprawdę, gdy ujęte przez niego w deklaracji podatkowej okoliczności nie mają potwierdzenia w rzeczywistości pusta faktura lub podanie jako koszt podatkowy zdarzenia, które nigdy nie miało miejsca.

Wnioski z wyroku sądu ws. odpowiedzialności z art. 56 KKS

Z dzisiejszego wyroku oraz ustnych motywów podanych po ogłoszeniu orzeczenia –  moim zdaniem wynika parę ciekawych dla podatników wniosków. Nie tylko dla tych, którzy w swoim czasie pobierali wynagrodzenie jako dyrektorzy jednej z licznych spółek z siedzibą na Cyprze z polskim kapitałem:

• W postepowaniu o przestępstwa skarbowe funkcjonuje zasada autonomii sądu karnego co oznacza, że sąd ten jest uprawniony do tego aby samodzielnie zbadać kwestie istnienia zobowiązania podatkowego. Innymi słowy, sąd uprawniony jest do samodzielnego zbadania przepisów prawa podatkowego zastosowanych w postepowaniu administracyjnym zakończonym decyzją podatkową. W praktyce, jest bardzo ważne gdyż organy podatkowe lubią po prostu skopiować argumentację (ich własną) z postępowania podatkowego. Takim praktykom obrońca powinien zdecydowanie się sprzeciwić oraz zwrócić na to uwagę sądu.
• W postepowaniu o przestępstwa skarbowe ciężar dowodu wykazania, że działania oskarżonego wypełniają przesłanki (znamiona czynu zabronionego) pozwalające na jego skazanie na podstawie danego przepisu KKS spoczywa na organie podatkowym. W tym konkretnym przypadku, to na oskarżycielu spoczywał obowiązek wykazania, że podatnik podał umyślnie w deklaracji podatkowej nieprawdę czyli że podane tam okoliczności nie miały pokrycia w rzeczywistości. W związku z tym, że nie zostało to bezspornie wykazane to jedynym słusznym wyrokiem mógł być tylko wyrok uniewinniający.

Sprawy dotyczące odpowiedzialności z art. 56 KKS mogą być niezwykle uciążliwe dla osób prowadzących działalności gospodarczą, inwestorów czy osób zarządzających spółkami prawa handlowego. Skazanie w takim postepowaniu może mieć znaczące, negatywne konsekwencje dla dalszych możliwości prowadzenia działalności. Moim zdaniem, aby przynajmniej ograniczyć ryzyko występowania takich spraw, warto zawsze przed dokonaniem operacji gospodarczych mogących mieć znaczne konsekwencje podatkowe, postarać się o poradę lub opinię prawną. Podjęcia takiego działania jest wyrazem starannego zarządu (starannego działania) i w efekcie sygnałem dla organów podatkowych, że będzie dla nich niezwykle trudne wykazanie potencjalnemu oskarżonemu przed sądem umyślności w jego działaniach.

Paweł Osiński

Adwokat specjalizujący się w prawie gospodarczym i prawie karnym gospodarczym.